Metoda interlingwy
Wstęp
Metoda interlingwy stanowi istotny element w kontekście tworzenia języków międzynarodowych, a jej zasady wyboru słownictwa oraz struktury gramatycznej mają swoje korzenie w pracach International Auxiliary Language Association (IALA). Interlingwy, jako język międzynarodowy, powstał z myślą o ułatwieniu komunikacji między osobami posługującymi się różnymi językami. Zawiera zasady dotyczące nie tylko wyboru słów, ale również afiksów i słowotwórstwa. W artykule tym przyjrzymy się szczegółowo historii metodologii interlingwy, zasadom doboru słownictwa oraz formowaniu wyrazów, a także znaczeniu, jakie przypisuje się prototypom w tym języku.
Historia metody interlingwy
Historia metodologii interlingwy sięga lat 50. XX wieku, kiedy to została ona szczegółowo opisana w „Interlingua-English Dictionary”, redagowanym przez Godego. Choć trudno jednoznacznie przypisać autorstwo metody do jednej osoby, wiadomo, że była ona wynikiem pracy wielu uczonych i współpracowników IALA. Wspomniani E. Clark Stillman oraz dr Andre Martinet odegrali kluczową rolę w stworzeniu fundamentów tego systemu. W końcowej fazie prac nad słownikiem to Gode kierował zespołem IALA i to on zredagował ostateczną wersję Słownika interlingwy.
Zasady wyboru słownictwa
Wymogi międzynarodowości
Wybór słownictwa do interlingwy oparty jest na ścisłych zasadach dotyczących międzynarodowości wyrazów. Aby dane słowo mogło być uznane za międzynarodowe, musi występować w co najmniej trzech językach kontrolnych: angielskim, francuskim, hiszpańskim, portugalskim i włoskim. Warto zauważyć, że hiszpański i portugalski są traktowane jako jeden język ze względu na ich podobieństwo. Niemiecki lub rosyjski mogą zastąpić jeden z języków anglo-romańskich. Przykładami międzynarodowych słów mogą być angielskie „liberty” oraz francuskie „liberté”, które pomimo różnic w znaczeniu, mogą być uznane za korespondujące.
Prototypy wyrazów
W procesie selekcji słownictwa istotne są również prototypy. Prototyp to historyczny lub teoretyczny przodek wyrazów z języków kontrolnych. Musi on być wolny od cech charakterystycznych dla jednego konkretnego języka źródłowego. Na przykład prototyp dla angielskiego „statistics” i francuskiego „statistique” powinien być pozbawiony cech tych języków, by zapewnić uniwersalność. W większości przypadków prototypy odpowiadają formom łaciny ludowej.
Znaczenie wyrazów
Przyjęcie danego wyrazu do Słownika interlingwy nie opiera się jedynie na jego obecności w różnych językach kontrolnych. Ważne jest również jego znaczenie. Przykładem może być włoskie „piangere” oraz hiszpańskie „plañir”, które mimo wspólnego pochodzenia od łacińskiego „plangere”, mają różne znaczenia w obecnym użyciu. Dlatego ich prototyp nie został włączony do słownika interlingwy.
Afiksy
Wprowadzenie do afiksów
Metodologia stosowana do wyboru słownictwa jest również stosowana do prefiksów i sufiksów w interlingwy. Afiksy muszą być wolne od cech typowych tylko dla jednego języka źródłowego. Na przykład sufiks „-ale” pochodzi od łacińskiego sufiksu „-alis”, ale pełna forma zachowała się jedynie w języku włoskim. Dlatego do interlingwy włączono skróconą wersję „-al”.
Sufiksy bezokoliczników
Prototypy sufiksów bezokoliczników pochodzą od łacińskich sufiksów „-are”, „-ere”, „-ire”. W interlingwy przyjęto skrócone formy tych sufiksów: „-ar”, „-er”, „-ir”. Mimo że istnieje teoretyczna możliwość rozróżnienia między nimi, Słownik interlingwy nie dokonuje takiego podziału.
Sufiksy przymiotników
Kiedy analizowane są przymiotniki, sytuacja może być bardziej skomplikowana. Na przykład przymiotnik „grand” ma to samo znaczenie we wszystkich językach kontrolnych i dlatego jego prototyp został przyjęty jako „grande”. Natomiast inne przypadki wymagają połączenia kilku prototypów w jeden wspólny przymiotnik.
Słowotwórstwo i zapożyczenia
Słowotwórstwo w interlingwy
Słownik interlingwy dopuszcza swobodne tworzenie nowych wyrazów na podstawie istniejącego słownictwa oraz logicznego zastosowania prefiksów i sufiksów. Przykładami mogą być wyrazy takie jak „jada” (jadeit) przekształcone na „jadificar” (uczynić podobnym do jadeitu). Możliwość tworzenia nowych konstrukcji jest jednak ograniczona do sensownych i użytecznych terminów.
Zapożyczenia z wcześniejszych języków pomocniczych
Część słownictwa z wcześniejszych języków pomocniczych została włączona do Słownika interlingwy jako zapożyczenia. Dotyczy to głównie partykuł takich jak „yo”, „esque”, czy „anque”. Takie zapożyczenia oznaczone są nawiasami kwadratowymi w Słowniku.
Zapożyczenia z języków naturalnych
Dodatkowo wiele zapożyczeń pochodzi z różnych języków naturalnych, a ich wymowa jest zachowywana zgodnie z oryginałem. Przykładami mogą być słowa takie jak „defaite” (fr.) czy „club” (ang.). Od niektórych zapożyczeń powstały także wyrazy pochodne.
Współczesność metody interlingwy
Obecnie metoda interlingwy znajduje zastosowanie przy tworzeniu innych języków pomocniczych, takich jak interslavic.
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).